از عصر پنجشنبه ۱۸ دی ۱۴۰۴، تعداد زیادی از کاربران در ایران با وضعیتی روبرو شدند که توصیفش ساده بود: اینترنت یا به شدت ناپایدار شد یا عملا از کار افتاد. برای خیلی ها این اتفاق فقط کندی یا فیلتر نبود؛ دسترسی به سرویس های بین المللی، ابزارهای کاری، پیام رسان ها و حتی بعضی خدمات روزمره به مشکل خورد.
در این مقاله از وبلاگ یونیکس وب قرار نیست وارد بحث های احساسی یا حاشیه ای شویم. هدف این است که با لحن فنی و محافظه کارانه، بر اساس داده های منابع معتبر مثل NetBlocks و Cloudflare Radar و چند پایشگر شناخته شده دیگر، یک گزارش قابل استناد از قطعی اینترنت ایران از همان پنجشنبه تا امروز ارائه کنیم. در ادامه هم سناریوهای محتمل برای آینده و راهکارهای کم ریسک برای کاربران و کسب و کارها را مرور میکنیم؛ پس تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید.
خط زمانی شروع قطعی (بر اساس NetBlocks و Cloudflare Radar و منابع تکمیلی)
برای اینکه درباره قطعی اینترنت ایران یک روایت دقیق و قابل استناد داشته باشیم، بهتر است به جای تکیه بر تجربه های شخصی یا شایعه، سراغ پایشگرهایی برویم که اتصال کشورها را با داده های واقعی اندازه میگیرند. در مورد قطعی پنجشنبه ۱۸ دی، چند منبع معتبر تقریبا همزمان یک افت شدید و سراسری را ثبت کرده اند.
۱) NetBlocks: سقوط اتصال و flatline شدن نمودار
NetBlocks که یکی از منابع شناخته شده پایش اختلالات اینترنت است، گزارش داده اتصال اینترنت ایران در آن بازه به شکل چشمگیری افت کرده و نمودار اتصال در مقاطعی به حالت flatline رسیده است. این نوع گزارش معمولا زمانی منتشر میشود که کاهش اتصال فقط محدود به یک سرویس یا یک اپراتور نباشد و در سطح ملی قابل مشاهده باشد.
۲) Cloudflare Radar: افت شدید ترافیک اینترنت ایران
Cloudflare Radar هم با نمایش نمودارهای ترافیک و درخواست ها، افت جدی اتصال ایران را نشان داده و همین داده ها مبنای بسیاری از گزارش های رسانه ای درباره رسیدن ترافیک به نزدیک صفر بوده است. اگر دنبال یک منبع تصویری و قابل استناد برای نمودارها هستید، رادار کلادفلر جزو بهترین گزینه ها است.
۳) جمع بندی داده محور Internet Society Pulse
Internet Society Pulse یک صفحه جمع بندی دارد که داده های چند منبع از جمله Cloudflare و IODA را کنار هم میگذارد. در این گزارش اشاره شده افت از حدود ۱۶:۳۰ UTC شروع شده و نزدیک ۱۶:۴۵ UTC به سطح نزدیک صفر رسیده است. این بازه زمانی برای ساختن یک خط زمانی دقیق خیلی مفید است.
۴) Kentik: جدا شدن موثر ایران از اینترنت جهانی
Kentik هم در گزارش خود گفته ایران در آن شب به طور موثر از اینترنت جهانی جدا شده و زمان رسیدن به وضعیت قطع تقریبا کامل را ۱۸:۴۵ UTC ذکر کرده که معادل حدود ۱۰:۱۵ شب به وقت ایران است.
جمع بندی خط زمانی روز پنجشنبه ۱۸ دی
با کنار هم گذاشتن این داده ها، یک خط زمانی کلی اما قابل اتکا داریم:
- از حوالی عصر پنجشنبه روند افت شروع میشود
- در بازه حدود ۱۶:۳۰ تا ۱۶:۴۵ UTC شدت قطعی به شکل جدی بالا میرود و ترافیک به نزدیک صفر میرسد
- حوالی ۱۸:۴۵ UTC گزارش ها از قطع موثر اتصال ایران به اینترنت جهانی صحبت میکنند
از پنجشنبه تا امروز چه الگویی در اینترنت ایران دیده شد؟
بعد از شوک اولیه پنجشنبه ۱۸ دی، وضعیت اینترنت برای بسیاری از کاربران وارد یک حالت خاکستری شد. یعنی نه کاملا قطع مثل همان ساعات اول، و نه پایدار مثل حالت عادی. چیزی که در عمل دیده میشد بیشتر شبیه این بود: اینترنت گاهی برای چند دقیقه یا چند ساعت برمیگشت، بعد دوباره قطع یا شدیدا کند میشد. برای بعضی ها هم فقط چند سرویس خاص باز میشدند و بقیه عملا کار نمیکردند.
این الگو معمولا چند نشانه مشخص دارد که خیلی از کاربران هم تجربه اش کرده اند:
۱) وصل شدن مقطعی، ولی ناپایدار
در بسیاری از مواقع ممکن است گوشی علامت اینترنت را نشان بدهد، اما سرویس های اصلی مثل پیام رسان ها، تماس تصویری، سرویس های کاری و سایت های خارجی یا باز نشوند یا مدام خطا بدهند. این یعنی صرفا داشتن اتصال کافی نیست و کیفیت مسیر بین المللی نقش اصلی را دارد.
۲) تفاوت محسوس بين اپراتورها و شهرها
یکی از نکات مهم در قطعی اینترنت ایران این است که تجربه کاربران در شهرهای مختلف و روی اپراتورهای مختلف یکسان نیست. ممکن است یک نفر در یک شهر اینترنت نیمه قابل استفاده داشته باشد اما چند کیلومتر آن طرف تر عملا هیچ چیز بالا نیاید. این تفاوت در گزارش های میدانی کاربران معمولا زیاد دیده میشود و در چنین رخدادهایی طبیعی است.
۳) مشکل فقط سرعت نیست، پایداری است
کند شدن اینترنت معمولا یعنی با صبر و تحمل، صفحه بالاخره باز میشود. اما در وضعیت ناپایداری، مشکل اصلی این است که درخواست ها در میانه راه قطع میشوند و حتی کارهای ساده مثل لاگین، ارسال پیام، یا پرداخت آنلاین ممکن است چند بار شکست بخورد.
۴) فریب خوردن کاربر با نشانه های ظاهری
خیلی وقت ها کاربر فکر میکند مشکل از مودم، سیمکارت یا گوشی است. چون بعضی چیزها مثل باز شدن چند سایت محدود یا بالا آمدن یک سرویس داخلی باعث میشود تصور کنیم اینترنت وصل است. در حالی که در عمل، مسیر دسترسی به اینترنت بین المللی دچار اختلال جدی است.
۵) اثر مستقیم روی کار و کسب و کار
در چنین شرایطی فقط سرگرمی قطع نمیشود. بسیاری از کارهای روزمره مثل پشتیبانی آنلاین، فروش اینترنتی، ارتباط با مشتری، آموزش آنلاین، و حتی انجام کارهای ساده اداری دچار مشکل میشود. همین موضوع باعث شد قطعی اینترنت ایران برای خیلی از افراد، یک مسئله جدی اقتصادی و کاری باشد.
وضعیت امروز اینترنت را چطور درست بسنجیم؟
وقتی صحبت از قطعی اینترنت ایران میشود، یک مشکل بزرگ همیشه وجود دارد: تجربه شخصی هر نفر میتواند کاملا متفاوت باشد. ممکن است برای یک نفر اینترنت تقریبا عادی باشد و برای نفر دیگر همان لحظه غیرقابل استفاده. به همین دلیل برای اینکه بفهمیم امروز دقیقا چه وضعیتی داریم، بهتر است همزمان دو کار انجام دهیم: تست فنی روی اتصال خودمان، و بررسی داده های پایشگرهای معتبر.
۱) تست فنی ساده روی اتصال خودتان
این چند تست کمک میکند بفهمید مشکل دقیقا کجاست:
- تست DNS: آیا دامنه ها درست resolve میشوند؟
- تست Ping: آیا ارتباط پایدار است یا پکت لاس دارید؟
- تست HTTP/HTTPS: آیا صفحات خارجی باز میشوند یا وسط راه قطع میشوند؟
- تست روی چند مسیر: هم با دیتا موبایل، هم با اینترنت ثابت اگر دارید
نکته مهم این است که گاهی اینترنت ظاهرا وصل است، اما درخواست های خارجی تایم اوت میخورند یا اتصال مدام قطع و وصل میشود. این همان حالتی است که کاربران به شکل عمومی از آن به عنوان ناپایداری یاد میکنند.
۲) بررسی داده های پایشگرهای اینترنت
برای اینکه تصویر کلی و دقیق تری از وضعیت امروز داشته باشیم، این منابع جزو معتبرترین گزینه ها هستند:
Cloudflare Radar
رادار کلادفلر نمودارهای ترافیک و درخواست های اینترنت را برای کشورها نمایش میدهد. این صفحه یکی از بهترین منابع عمومی برای دیدن افت یا بازگشت ترافیک ایران است.
منبع: Cloudflare Radar: Worldwide Overview
NetBlocks
نت بلاکس معمولا در رخدادهای بزرگ، وضعیت اتصال را گزارش میکند و در مواردی از flatline شدن نمودار اتصال صحبت میکند. اگر دنبال تایید یک اختلال گسترده هستید، این منبع بسیار کاربردی است.
منبع: NetBlocks: Home
IODA
IODA روی اختلالات کلان تمرکز دارد و میتواند کمک کند بفهمیم افت اتصال در سطح کشور چقدر جدی بوده و در چه بازه هایی رخ داده است. همچنین برای مقایسه تاریخی هم منبع خوبی است.
منبع: IODA (Internet Outage Detection and Analysis)
Internet Society Pulse
این صفحه یک جمع بندی داده محور ارائه میدهد و داده های چند منبع را کنار هم میگذارد. برای کسی که میخواهد سریع یک تصویر کلی داشته باشد، Pulse گزینه خوبی است.
منبع: Internet Society Pulse
Kentik
گزارش Kentik از نظر فنی خیلی قابل استناد است و در مورد زمان و شدت افت اتصال ایران به اینترنت جهانی توضیح داده است.
منبع: Kentik
تحلیل فنی | چه چیزی میتواند باعث این وضعیت شود؟
وقتی قطعی اینترنت ایران در سطحی رخ میدهد که چند پایشگر مستقل آن را ثبت میکنند، معمولا با یک مشکل ساده مثل خرابی مودم یا حتی اختلال معمول یک اپراتور طرف نیستیم. اما از طرف دیگر، از بیرون هم همیشه نمیشود با قطعیت گفت دقیقا چه تصمیم یا چه علت مشخصی پشت آن بوده است. پس بهترین رویکرد، یک تحلیل فنی محافظه کارانه است: توضیح بدهیم چه سناریوهایی از نظر شبکه میتواند چنین خروجی ای تولید کند.
سناریوی ۱: اختلال در مسیرهای ارتباطی بین المللی
اگر مسیرهای ارتباطی به خارج از کشور دچار محدودیت یا اختلال شوند، نتیجه برای کاربر این است که سرویس های خارجی باز نمیشوند، ارتباط با سرورهای بیرونی قطع میشود و ابزارهای کاری از راه دور عملا مختل میشوند. در چنین شرایطی، ترافیک بین المللی میتواند افت سنگین داشته باشد و نمودارهایی مثل Cloudflare Radar یا گزارش های NetBlocks آن را نشان بدهند.
منابع:
سناریوی ۲: محدودسازی در سطح پروتکل یا سرویس (نه فقط سایت)
گاهی اختلال فقط این نیست که یک سایت باز نشود. ممکن است بخش هایی از اینترنت دچار مشکل شوند که نتیجه اش این باشد که پیام رسان ها کار نکنند، اتصال های امن ناپایدار شوند، یا درخواست ها وسط راه تایم اوت بخورند. در این حالت کاربر احساس میکند اینترنت هست اما هیچ چیز درست کار نمیکند.
سناریوی ۳: افت شدید کیفیت شبکه و ناپایداری گسترده
در بعضی شرایط، اینترنت ممکن است کاملا قطع نباشد اما کیفیت آن به حدی سقوط کند که عملا استفاده عادی غیرممکن شود. این همان حالتی است که خیلی از کاربران به شکل روزمره از آن با عنوان “وصل میشود ولی نمیشود استفاده کرد” یاد میکنند. این وضعیت معمولا با پکت لاس بالا، تایم اوت های زیاد، و قطع و وصل شدن سرویس ها همراه است.
سناریوی ۴: اختلال منطقه ای که در سطح ملی حس میشود
گاهی یک اختلال بزرگ از نظر کاربر سراسری به نظر میرسد، اما در واقع شدت آن بین شهرها و اپراتورها متفاوت است. همین باعث میشود بعضی کاربران بگویند اینترنت کامل قطع بود و بعضی دیگر بگویند فقط خیلی کند شده بود. در رخدادهای گسترده، این اختلاف تجربه کاملا طبیعی است.
اثرات قطعی اینترنت ایران روی کاربران و کسب و کارها
قطعی اینترنت ایران فقط به معنی باز نشدن چند اپلیکیشن یا شبکه اجتماعی نیست. وقتی اینترنت در سطح گسترده مختل میشود، اثرش مثل دومینو روی زندگی روزمره، کار، درآمد و حتی ارتباطات عادی میافتد. چیزی که این چند روز بیشتر از همه دیده شد، توقف یا کند شدن کارهای ساده ای بود که قبلا خودکار انجام میشدند.
۱) اختلال در درآمد و فروش آنلاین
برای فروشگاه های اینترنتی، این وضعیت یعنی کاهش سفارش، مشکل در پرداخت، سخت شدن ارتباط با مشتری و افزایش هزینه پشتیبانی. وقتی کاربر نتواند درست وارد سایت شود یا در مرحله پرداخت به خطا بخورد، احتمال خرید به شدت پایین می آید.
حتی اگر سایت شما بالا باشد، ممکن است کاربر نتواند پیام را در پیام رسان دریافت کند، نتواند پیج را باز کند یا اصلا نتواند وارد اینترنت شود. نتیجه این میشود که فروش واقعی افت میکند، حتی بدون اینکه مشکل مستقیم از سمت سرور باشد.
۲) توقف پروژه های فریلنسری و کار از راه دور
برای کسانی که از راه دور کار میکنند، قطعی اینترنت ایران یعنی قطع شدن ارتباط با تیم، از دست رفتن جلسه های آنلاین، مشکل در دسترسی به گیت، سرورها، سرویس های ابری و ابزارهای مدیریت پروژه. در عمل، یک روز اختلال میتواند چند روز عقب افتادگی بسازد.
۳) فشار روی پشتیبانی و افزایش تماس های تلفنی
وقتی سیستم های آنلاین درست کار نکنند، کاربران به سمت تماس تلفنی، پیامک و روش های سنتی برمیگردند. این یعنی حجم تماس ها بالا میرود، تیم پشتیبانی خسته میشود و کیفیت پاسخگویی افت میکند. کسب و کارهایی که پلن جایگزین ندارند، بیشتر آسیب میبینند.
۴) اختلال در آموزش آنلاین و ارتباطات خانوادگی
مدرسه و دانشگاه آنلاین، کلاس خصوصی، آموزش سازمانی و حتی تماس تصویری با خانواده در خارج از کشور، همگی به اینترنت پایدار نیاز دارند. در روزهای ناپایداری، این ارتباطات یا قطع میشوند یا کیفیتشان به حدی پایین می آید که عملا بی فایده میشود.
۵) مشکل در دسترسی به ابزارهای روزمره
امروز خیلی از کارهای ساده هم وابسته به اینترنت است. از دریافت کدهای تایید گرفته تا استفاده از سرویس های نقشه، تاکسی اینترنتی، پیگیری سفارش، ارتباط با بانک ها یا خدمات پشتیبانی. وقتی اینترنت ناپایدار باشد، حتی این کارهای ساده هم زمان بر و اعصاب خردکن میشوند.
۶) فرسایش ذهنی و افت بهره وری
یکی از اثرات کمتر دیده شده اما واقعی، فشار روانی ناشی از ناپایداری است. وقتی آدم نداند تا ده دقیقه دیگر اینترنت هست یا نه، همه کارها تبدیل به کارهای نیمه تمام میشود. نتیجه اش افت تمرکز، عصبی شدن و عقب افتادن کارهای مهم است.
آینده قطعی اینترنت ایران چه میشود؟ (روزها و هفته های بعد)
پیش بینی دقیق وضعیت اینترنت در ایران کار ساده ای نیست، چون تجربه نشان داده که تغییرات میتواند ناگهانی باشد و شدت آن هم بین شهرها و اپراتورها فرق کند. با این حال، بر اساس الگوی رخدادهای مشابه و همین رفتار چند روز اخیر، میتوان چند سناریوی منطقی و محافظه کارانه برای آینده ترسیم کرد.
این بخش قرار نیست قطعیت بدهد. هدف این است که اگر کاربر یا کسب و کار هستید، بدانید برای چه حالت هایی باید آماده باشید.
سناریوی ۱: بهبود تدریجی و برگشت مرحله ای (سناریوی محتمل)
در این حالت، اینترنت به جای اینکه یکباره عادی شود، کم کم پایدارتر میشود. مثلا:
- بعضی اپراتورها زودتر بهتر میشوند
- بعضی شهرها زودتر به وضعیت قابل استفاده میرسند
- سرویس های خارجی به صورت پلکانی بهتر باز میشوند
در این سناریو، ممکن است شما امروز احساس کنید اینترنت برگشته، ولی فردا دوباره برای چند ساعت افت شدید ببینید.
سناریوی ۲: ادامه ناپایداری و اختلال موجی (بسیار محتمل)
این سناریو چیزی است که خیلی از کاربران به شکل روزمره گزارش میکنند: اینترنت هست ولی درست نیست. یعنی:
- سرعت لحظه ای بالا و پایین میشود
- بعضی سرویس ها باز میشوند و بعضی نه
- اتصال های امن ناپایدار میشوند
- تایم اوت و قطعی وسط کار زیاد میشود
این حالت برای کسب و کارها بدترین نوع اختلال است، چون کاربر همیشه فکر میکند مشکل از خودش است و بار زیادی روی پشتیبانی میافتد.
سناریوی ۳: برگشت نسبی با محدودیت در کیفیت (ممکن)
گاهی اتصال برمیگردد اما کیفیت آن مثل قبل نیست. مثلا:
- دانلود و آپلود در ساعات شلوغ افت میکند
- تاخیر بالا میرود
- سرویس های حساس مثل تماس تصویری یا جلسه آنلاین ناپایدار میمانند
در این حالت اینترنت از نظر ظاهری وصل است، اما برای کار حرفه ای هنوز مشکل دارد.
سناریوی ۴: تکرار قطعی های مقطعی در بازه های کوتاه (ممکن)
اگر روند چند روز اخیر شامل قطع و وصل های ناگهانی بوده باشد، احتمال دارد در روزهای آینده هم همین الگو تکرار شود. یعنی چند ساعت وضعیت خوب باشد و بعد چند ساعت افت شدید یا قطعی رخ دهد.
جمع بندی وضعیت آینده
با توجه به داده هایی که پایشگرهای شناخته شده در شروع این موج ثبت کرده اند، میتوان گفت احتمال اینکه وضعیت به شکل کامل و پایدار ناگهان عادی شود پایین است. محتمل ترین حالت برای آینده نزدیک این است که اینترنت به سمت بهبود نسبی برود، اما ناپایداری و اختلال موجی همچنان ادامه داشته باشد.
جمع بندی نهایی
قطعی اینترنت ایران از پنجشنبه ۱۸ دی فقط یک کندی معمولی نبود. داده های چند پایشگر معتبر نشان میدهد در مقاطعی سطح اتصال کشور به اینترنت جهانی به شدت افت کرده و برای بخش زیادی از کاربران، دسترسی به سرویس های بین المللی عملا غیرممکن یا بسیار ناپایدار شده است. این وضعیت بعد از شوک اولیه، وارد فاز قطع و وصل مقطعی و ناپایداری موجی شد؛ یعنی اینترنت گاهی برمیگردد اما پایدار نیست و کیفیت آن برای کار، آموزش و کسب و کار قابل اعتماد نمی ماند.
منابع:
برای آینده هم اگر بخواهیم واقع بین باشیم، محتمل ترین سناریو این است که به جای عادی شدن ناگهانی و کامل، شاهد بهبود نسبی اما همراه با نوسان باشیم. یعنی ممکن است یک روز همه چیز بهتر شود و روز بعد دوباره اختلال برگردد. برای همین، داشتن برنامه جایگزین و آماده بودن برای ناپایداری، از امید بستن به یک برگشت کامل و فوری منطقی تر است.
آپدیت جدید – بازگشت اینترنت ایران
خوشبختانه بر اساس آخرین گزارشها، اینترنت ایران از امروز به وضعیت عادی و پایدار برگشته است. سرویسهای بینالمللی، پیامرسانها و ابزارهای کاری به حالت معمول دسترسی دارند و تجربه کاربران نشان میدهد که اینترنت دوباره قابل اعتماد و پایدار شده است.
پس از چند روز ناپایداری و اختلال، کاربران و کسبوکارها میتوانند فعالیتهای آنلاین خود را بدون نگرانی ادامه دهند. با این حال، توصیه میشود همچنان برای هرگونه تغییر ناگهانی احتمالی، برنامههای جایگزین آماده باشد.
تجربه شما چطور بود؟
برای اینکه یک تصویر واقعی از وضعیت شهرها و اپراتورها داشته باشیم، لطفا تجربه خودتان را در کامنت ها بنویسید. همین چند خط ساده خیلی کمک میکند:
- شهر و منطقه:
- نوع اینترنت: ثابت یا موبایل
- اپراتور یا سرویس دهنده:
- از چه ساعتی مشکل شروع شد؟
- بیشتر قطع کامل بود یا ناپایداری و کندی؟
- امروز وضعیت بهتر شده یا هنوز مشکل دارید؟
